Biuro Rachunkowe Perfekt

501 162 930, 513 674 220 (Łódź) , 506 497 225 (Opole) biuro@brperfekt.pl

Menu

Jak udzielać urlopu macierzyńskiego po zmianach od 2 stycznia 2016 r.

By In Aktualności On 2015/11/29


Jak udzielać urlopu macierzyńskiego po zmianach od 2 stycznia 2016 r.

 

Od 2 stycznia 2016 r. zostanie poszerzony krąg osób uprawnionych do dzielenia się urlopem macierzyńskim z pracownicą. Takie prawo zyskał ojciec dziecka będący pracownikiem, w przypadku gdy matka dziecka jest ubezpieczona z innego tytułu niż stosunek pracy. Uprawnienie to będzie przysługiwało także innym członkom najbliższej rodziny, np. dziadkom czy rodzeństwu rodziców dziecka.

 

W wyniku zmian przepisów likwidacji ulegnie dodatkowy urlop macierzyński. Zostanie on bowiem włączony do urlopu rodzicielskiego.

Poszerzenie kręgu osób uprawnionych do dzielenia się urlopem macierzyńskim

 

Obecnie prawo pracownika-ojca dziecka do płatnych urlopów związanych z urodzeniem dziecka zależy od rodzaju aktywności zawodowej prowadzonej przez matkę dziecka. Możliwość dzielenia się urlopem związanym z urodzeniem dziecka istnieje tylko między rodzicami pozostającymi w stosunku pracy. Prawo do urlopu macierzyńskiego jest bowiem uprawnieniem przysługującym pracownicy-matce dziecka. Dlatego możliwość skorzystania z części urlopu macierzyńskiego przez pracownika-ojca dziecka jest uzależniona od tego, czy pracownica w dniu porodu pozostawała w stosunku pracy.

Wyjątkowo istnieje możliwość skorzystania z części urlopu macierzyńskiego przez pracownika ojca-dziecka, gdy matka dziecka nie jest pracownicą w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy (jest nieubezpieczona, np. bezrobotna, lub ubezpieczona z innego tytułu niż stosunek pracy, np. prowadzi działalność gospodarczą na własny rachunek lub wykonuje pracę na podstawie umowy zlecenia). Dotyczy to następujących przypadków:

  • zgonu matki dziecka,
  • porzucenia dziecka przez matkę,
  • gdy matka dziecka jest niezdolna do samodzielnej egzystencji i stan zdrowia uniemożliwia jej sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem.

Po zmianach przepisów Kodeksu pracy, które wejdą w życie 2 stycznia 2016 r., zostanie wprowadzona wymienialność uprawnień urlopowych między rodzicami dziecka, niezależnie od tego, czy są oni objęci ubezpieczeniami społecznymi w razie choroby i macierzyństwa z tytułu posiadania statusu pracownika, czy też jedno z nich jest objęte takimi ubezpieczeniami z tytułu prowadzenia innej działalności zarobkowej. W ściśle określonych przypadkach będzie zatem możliwe korzystanie np. z części urlopu macierzyńskiego przez pracownika-ojca wychowującego dziecko, jeżeli ubezpieczona-matka dziecka zrezygnuje z pobierania zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający części urlopu macierzyńskiego. Tak samo dopuszczalne będzie korzystanie przez pracownika-członka najbliższej rodziny z części urlopu macierzyńskiego przejętego od matki dziecka.

Przejmowanie części urlopu macierzyńskiego po 14 tygodniach

Obecnie pracownica, po wykorzystaniu po porodzie co najmniej 14 tygodni urlopu macierzyńskiego, ma prawo zrezygnować z pozostałej części tego urlopu (art. 180 § 5 Kodeksu pracy). W takim przypadku niewykorzystanej części urlopu macierzyńskiego udziela się pracownikowi-ojcu wychowującemu dziecko, na jego pisemny wniosek. Pracownica zgłasza pracodawcy pisemny wniosek w sprawie rezygnacji z części urlopu macierzyńskiego, najpóźniej na 7 dni przed przystąpieniem do pracy. Do swojego wniosku dołącza zaświadczenie pracodawcy zatrudniającego pracownika-ojca wychowującego dziecko, potwierdzające termin rozpoczęcia przez niego urlopu macierzyńskiego. Powinien to być termin wskazany w jego wniosku o udzielenie urlopu macierzyńskiego, przypadający bezpośrednio po terminie rezygnacji z części urlopu macierzyńskiego przez pracownicę. Po zmianach przepisów nadal w tej sytuacji pracownik-ojciec dziecka będzie mógł przejąć od pracownicy-matki dziecka urlop macierzyński.

Ponadto od 2 stycznia 2016 r. ubezpieczonemu-ojcu dziecka niebędącemu pracownikiem przyznano prawo do pobierania zasiłku macierzyńskiego po rezygnacji przez pracownicę-matkę dziecka z części urlopu macierzyńskiego. Dotyczy to sytuacji, gdy pracownica wykorzysta po porodzie co najmniej 14 tygodni tego urlopu. W wyniku nowelizacji pracownikowi-ojcu dziecka przyznano również prawo do skorzystania z części urlopu macierzyńskiego po wykorzystaniu przez matkę dziecka ubezpieczoną z innego tytułu niż stosunek pracy zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi co najmniej 14 tygodni urlopu macierzyńskiego (art. 180 § 5 Kodeksu pracy po nowelizacji).

 

Zmodyfikowany został także sposób przejęcia urlopu macierzyńskiego przez ojca dziecka. Ustalono bowiem termin, jaki ma on na złożenie wniosku o urlop macierzyński. Dotychczas takiego terminu nie było. Zatem po zmianie przepisów pracownica będzie musiała złożyć pracodawcy pisemny wniosek w sprawie rezygnacji z korzystania z części tego urlopu w terminie nie krótszym niż 7 dni przed przystąpieniem do pracy. Części urlopu macierzyńskiego pracodawca udzieli pracownikowi-ojcu wychowującemu dziecko na jego pisemny wniosek, składany w terminie nie krótszym niż 14 dni przed rozpoczęciem korzystania z części urlopu. Pracodawca zatrudniający pracownicę będzie zobowiązany uwzględnić jej wniosek w sprawie rezygnacji z urlopu macierzyńskiego. Natomiast pracodawca zatrudniający pracownika-ojca dziecka będzie zobowiązany uwzględnić jego wniosek o udzielenie części urlopu macierzyńskiego. Terminy te należy stosować także w przypadku ubezpieczonych z innego tytułu niż stosunek pracy, którzy przejmują urlop macierzyński.

Przykład

Załóżmy, że po zmianie przepisów o urlopach macierzyńskich w styczniu 2016 r. pracownica będąca ubezpieczoną z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej pobiera zasiłek macierzyński. Po 14 tygodniach od porodu chce zrezygnować z zasiłku i dalszą opiekę nad dzieckiem ma przejąć ojciec dziecka będący pracownikiem. W związku z tym na 14 dni przed rozpoczęciem części urlopu macierzyńskiego pracownik-ojciec powinien wystąpić z wnioskiem w tej sprawie do swojego pracodawcy. Natomiast ubezpieczona-matka w terminie 7 dni przed powrotem do pracy powinna zrezygnować w ZUS z zasiłku macierzyńskiego.

Do wymienionych wniosków trzeba będzie dołączyć dokumenty określone w przepisach rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. W dniu oddania niniejszego numeru MPPiU do druku finalizowane były prace nad projektem rozporządzenia w tej sprawie.

Zgodnie z projektem tego rozporządzenia wniosek w sprawie rezygnacji przez pracownicę z pozostałej części urlopu macierzyńskiego po wykorzystaniu po porodzie co najmniej 14 tygodni takiego urlopu i powrotu do pracy powinien zawierać:

  • imię i nazwisko pracownicy,
  • wskazanie terminu powrotu do pracy.

Do wniosku trzeba będzie dołączyć kopię wniosku pracownika-ojca wychowującego dziecko o udzielenie pozostałej części urlopu macierzyńskiego albo kopię oświadczenia ubezpieczonego-ojca dziecka o przerwaniu działalności zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem przez okres odpowiadający okresowi, który pozostał do końca urlopu macierzyńskiego.

Wniosek o udzielenie pracownikowi-ojcu wychowującemu dziecko urlopu macierzyńskiego będzie zawierał:

  • imię i nazwisko pracownika-ojca wychowującego dziecko,
  • imię i nazwisko oraz datę urodzenia dziecka (dzieci), na które ma być udzielona pozostała część urlopu macierzyńskiego,
  • oświadczenie pracownika o okresie urlopu macierzyńskiego albo o okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi części urlopu macierzyńskiego, wykorzystanych przed porodem,
  • wskazanie okresu, na który ma być udzielona pozostała część urlopu macierzyńskiego.

Do wniosku trzeba będzie dołączyć:

  • skrócony odpis aktu urodzenia dziecka (dzieci) lub zagraniczny akt urodzenia dziecka (dzieci) albo kopie tych dokumentów,
  • oświadczenie pracownicy o zamiarze rezygnacji z pozostałej części urlopu macierzyńskiego albo oświadczenie ubezpieczonej-matki dziecka o zamiarze rezygnacji z pobierania zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi pozostałej części urlopu macierzyńskiego.

Przejęcie urlopu macierzyńskiego w wyjątkowych sytuacjach życiowych

 

Od 2 stycznia 2016 r. zaczną obowiązywać przepisy Kodeksu pracy wprowadzające rozwiązania, które zapewniają wymienność uprawnień przysługujących pracownikom i innym ubezpieczonym w szczególnych sytuacjach życiowych.

Rezygnacja pracownicy niezdolnej do samodzielnej egzystencji z urlopu macierzyńskiego

Po zmianach przepisów od 2 stycznia 2016 r. nadal będzie możliwe przejęcie części urlopu macierzyńskiego przez pracownika-ojca dziecka po wykorzystaniu przez matkę legitymującą się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji obowiązkowej 8-tygodniowej części tego urlopu.

Jednak po wykorzystaniu przez matkę legitymującą się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji obowiązkowej 8-tygodniowej części urlopu macierzyńskiego lub odpowiednio zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi 8 tygodni urlopu macierzyńskiego część tego urlopu będzie mógł przejąć oprócz pracownika-ojca dziecka także pracownik-inny członek najbliższej rodziny. Ponadto w takim przypadku ubezpieczony-ojciec dziecka lub ubezpieczony-inny członek najbliższej rodziny będzie mógł rozpocząć pobieranie zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający części tego urlopu (art. 180 § 6 i § 7 Kodeksu pracy po nowelizacji). Na podstawie obecnych przepisów nie jest możliwe przejęcie w tym przypadku urlopu lub zasiłku macierzyńskiego przez ubezpieczonego-innego członka najbliższej rodziny.

W omawianym przypadku procedura przejęcia urlopu macierzyńskiego będzie wyglądać identycznie jak w sytuacji, gdy z tego urlopu rezygnuje po 14 tygodniach pracownica.

Przykład

Załóżmy, że po zmianie przepisów od 2 stycznia 2016 r. ubezpieczona samotna matka pobiera zasiłek macierzyński z tytułu urodzenia dziecka. Po upływie 10 tygodni po porodzie uprawomocni się jej decyzja o niezdolności do samodzielnej egzystencji. W związku z tym opiekę nad dzieckiem przejmie babka dziecka będąca pracownicą. Powinna ona wystąpić do swojego pracodawcy z co najmniej 14-dniowym wyprzedzeniem o udzielenie części urlopu macierzyńskiego. Matka dziecka w terminie nie krótszym niż 7 dni powinna zrezygnować z pobierania zasiłku macierzyńskiego.

Zgodnie z projektem rozporządzenia wniosek w sprawie rezygnacji przez pracownicę legitymującą się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji z pozostałej części urlopu macierzyńskiego, po wykorzystaniu po porodzie co najmniej 8 tygodni tego urlopu, będzie zawierał imię i nazwisko pracownicy oraz wskazanie terminu powrotu do pracy. Do wniosku trzeba będzie dołączyć:

  • kopię wniosku pracownika-ojca wychowującego dziecko albo pracownika-innego członka najbliższej rodziny o udzielenie pozostałej części urlopu macierzyńskiego lub kopię oświadczenia ubezpieczonego-ojca dziecka albo ubezpieczonego-innego członka najbliższej rodziny o przerwaniu działalności zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem przez okres odpowiadający okresowi, który pozostał do końca urlopu macierzyńskiego;
  • kopię prawomocnego orzeczenia o niezdolności pracownicy do samodzielnej egzystencji.

Natomiast wniosek o udzielenie pracownikowi-ojcu wychowującemu dziecko albo pracownikowi-innemu członkowi najbliższej rodziny pozostałej części urlopu macierzyńskiego po rezygnacji pracownicy niezdolnej do samodzielnej egzystencji będzie zawierał te same dane co w przypadku przejęcia urlopu macierzyńskiego po wykorzystaniu przez pracownicę 14 tygodni urlopu macierzyńskiego. Jeżeli o taki urlop występuje inny członek najbliższej rodziny, we wniosku trzeba będzie wskazać jego imię i nazwisko.

Rezygnacja z urlopu macierzyńskiego w przypadku choroby pracownicy

Obecnie po wykorzystaniu przez pracownicę po porodzie urlopu macierzyńskiego w wymiarze 8 tygodni pracownikowi-ojcu wychowującemu dziecko przysługuje prawo do części urlopu macierzyńskiego odpowiadającej okresowi, w którym pracownica uprawniona do urlopu wymaga opieki szpitalnej ze względu na stan zdrowia uniemożliwiający jej sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem (art. 180 § 61 Kodeksu pracy). W takim przypadku urlop macierzyński pracownicy przerywa się na okres, w którym z takiego urlopu korzysta pracownik-ojciec wychowujący dziecko.

Po zmianach przepisów od 2 stycznia 2016 r. w takiej sytuacji urlop macierzyński będzie mógł przejąć także pracownik-inny członek najbliższej rodziny albo możliwe będzie pobieranie zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający części urlopu macierzyńskiego przez ubezpieczonego-ojca dziecka albo ubezpieczonego-innego członka najbliższej rodziny (art. 180 § 10 pkt 1 i 2 Kodeksu pracy po nowelizacji).

Nowe przepisy rozszerzyły także możliwość przejęcia części urlopu macierzyńskiego o sytuację, gdy matka dziecka przebywa w innych niż szpital placówkach udzielających całodobowych świadczeń zdrowotnych, np. w hospicjum, sanatorium (art. 180 § 10 Kodeksu pracy po nowelizacji).

Ponadto nowe przepisy przyznają prawo do części urlopu macierzyńskiego pracownikowi-ojcu dziecka albo pracownikowi-innemu członkowi najbliższej rodziny, gdy ubezpieczona matka dziecka niebędąca pracownicą, przebywająca w szpitalu lub innym przedsiębiorstwie wykonującym działalność leczniczą stacjonarnie i całodobowo, przerwie korzystanie z zasiłku macierzyńskiego co najmniej po 8 tygodniach po porodzie (art. 180 § 11 Kodeksu pracy po nowelizacji).

W omawianym przypadku procedura przejęcia urlopu macierzyńskiego będzie wyglądać identycznie jak w sytuacji, gdy z tego urlopu rezygnuje po 14 tygodniach pracownica.

Przykład

Załóżmy, że po zmianie przepisów od 2 stycznia 2016 r. pracownica będąca w ciąży chorowała na chorobę nowotworową. Po porodzie nie jest w stanie zajmować się dzieckiem i prawie od razu została umieszczona w hospicjum. Przez pierwsze 8 tygodni od porodu nie będzie mogła zrezygnować z urlopu macierzyńskiego. Dopiero po upływie tego okresu korzystanie z części urlopu macierzyńskiego będzie mógł przejąć pracownik-ojciec dziecka. W okresie od dnia porodu do upływu 8 tygodni urlopu macierzyńskiego dzieckiem będzie zajmował się pracownik-ojciec dziecka, który w tym okresie będzie uprawniony do dodatkowego zasiłku opiekuńczego.

Zgodnie z projektem rozporządzenia wniosek o udzielenie pracownikowi-ojcu wychowującemu dziecko albo pracownikowi-innemu członkowi najbliższej rodziny części urlopu macierzyńskiego, w przypadku przebywania pracownicy w szpitalu albo innym przedsiębiorstwie podmiotu leczniczego, będzie zawierał:

  • imię i nazwisko pracownika-ojca wychowującego dziecko albo pracownika-innego członka najbliższej rodziny;
  • wskazanie daty, od której ma być udzielona część urlopu macierzyńskiego, odpowiadającej dacie, od której pracownica przerwała urlop macierzyński albo ubezpieczona matka przerwała pobieranie zasiłku macierzyńskiego;
  • oświadczenie pracownika o okresie urlopu macierzyńskiego wykorzystanego przed porodem albo oświadczenie pracownika o okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi części urlopu macierzyńskiego wykorzystanego przed porodem;
  • oświadczenie pracownika, w którym zobowiązuje się on do poinformowania pracodawcy o dacie opuszczenia przez pracownicę lub ubezpieczoną-matkę dziecka szpitala albo innego przedsiębiorstwa podmiotu leczniczego wykonującego działalność leczniczą w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne.

Do wniosku trzeba będzie dołączyć:

  • oświadczenie pracownicy albo ubezpieczonej-matki dziecka, która przebywa w szpitalu albo w innym przedsiębiorstwie podmiotu leczniczego wykonującego działalność leczniczą w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne, dotyczące daty, od której przerwała ona urlop macierzyński albo pobieranie zasiłku macierzyńskiego na okres pobytu w szpitalu albo innym przedsiębiorstwie podmiotu leczniczego wykonującego działalność leczniczą, ze względu na stan zdrowia uniemożliwiający jej sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem;
  • zaświadczenie o terminie przyjęcia pracownicy albo ubezpieczonej-matki dziecka do konkretnej placówki wystawione przez taką placówkę;
  • skrócony odpis aktu urodzenia dziecka (dzieci) lub zagraniczny akt urodzenia dziecka (dzieci) albo kopie tych dokumentów.

Przejęcie urlopu macierzyńskiego w razie zgonu matki dziecka

 

W wyniku zmiany przepisów Kodeksu pracy od 2 stycznia 2016 r. pracownikowi-ojcu dziecka albo pracownikowi-innemu członkowi najbliższej rodziny przyznano prawo do części urlopu macierzyńskiego w razie zgonu ubezpieczonej-matki dziecka niebędącej pracownicą w czasie pobierania zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego. Tak samo będzie w przypadku zgonu pracownicy w czasie urlopu macierzyńskiego.

Obecnie z części urlopu macierzyńskiego może skorzystać tylko pracownik-ojciec dziecka w przypadku zgonu:

  • pracownicy w czasie urlopu macierzyńskiego,
  • matki dziecka niebędącej pracownicą.

Zgodnie z projektem rozporządzenia wniosek o udzielenie pracownikowi-ojcu wychowującemu dziecko albo pracownikowi-innemu członkowi najbliższej rodziny części urlopu macierzyńskiego w takim przypadku będzie zawierał:

  • imię i nazwisko pracownika-ojca wychowującego dziecko albo pracownika-innego członka najbliższej rodziny;
  • oświadczenie pracownika o dacie zgonu pracownicy albo ubezpieczonej-matki dziecka;
  • oświadczenie pracownika o okresie urlopu macierzyńskiego albo o okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi części urlopu macierzyńskiego, wykorzystanych przed porodem;
  • wskazanie daty, od której ma być udzielona część urlopu macierzyńskiego, przypadającej po dniu zgonu pracownicy albo ubezpieczonej-matki dziecka.

Do wniosku trzeba będzie dołączyć skrócony odpis aktu urodzenia dziecka (dzieci) lub zagraniczny akt urodzenia dziecka (dzieci) albo kopie tych dokumentów.

Przykład

Załóżmy, że po zmianie przepisów od 2 stycznia 2016 r. pracownica zmarła przy porodzie, który odbył się w piątek. Ojciec dziecka w tym czasie przebywał za granicą i udało mu się powrócić do domu dopiero we wtorek następnego tygodnia. Zaraz po powrocie złożył do pracodawcy wniosek o udzielenie mu części urlopu macierzyńskiego, począwszy od drugiego dnia po urodzeniu dziecka (tj. od soboty). Należy przyjąć, że jest to dopuszczalne ze względu na brak regulacji dotyczącej terminu składania takiego wniosku. Jednak powstaje wątpliwość, czy pracodawca powinien udzielić takiemu pracownikowi części urlopu macierzyńskiego od soboty, czy dopiero od wtorku. Z uwagi na to, że przepisy nie regulują tej kwestii, można by przyjąć interpretację na korzyść pracownika, że w tej sytuacji urlop macierzyński rozpocznie się w sobotę.

Przejęcie urlopu macierzyńskiego w razie porzucenia dziecka przez matkę

 

Obecnie w przypadku porzucenia dziecka przez matkę część urlopu macierzyńskiego może zostać udzielona tylko pracownikowi-ojcu dziecka. Nowe przepisy od 2 stycznia 2016 r. przyznają prawo do części urlopu macierzyńskiego w takiej sytuacji pracownikowi-ojcu dziecka albo pracownikowi-innemu członkowi najbliższej rodziny. Będzie to możliwe w przypadku porzucenia dziecka przez:

  • pracownicę w czasie urlopu macierzyńskiego,
  • ubezpieczoną-matkę niebędącą pracownicą w czasie pobierania zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego (art. 180 § 12–13 Kodeksu pracy po nowelizacji).

Warunkiem przejęcia urlopu macierzyńskiego w tej sytuacji będzie wykorzystanie przez pracownicę co najmniej 8 tygodni urlopu macierzyńskiego lub odpowiednio wykorzystanie co najmniej 8 tygodni zasiłku macierzyńskiego.

Obecnie obowiązujące przepisy nie przewidują wymogu wykorzystania przez pracownicę porzucającą dziecko obowiązkowych 8 tygodni tego urlopu.

Zgodnie z projektem rozporządzenia wniosek o udzielenie pracownikowi-ojcu wychowującemu dziecko albo pracownikowi-innemu członkowi najbliższej rodziny części urlopu macierzyńskiego w przypadku porzucenia dziecka przez pracownicę będzie zawierał:

  • imię i nazwisko pracownika-ojca wychowującego dziecko albo pracownika-innego członka najbliższej rodziny;
  • oświadczenie pracownika o dacie porzucenia dziecka przez pracownicę albo ubezpieczoną-matkę dziecka;
  • oświadczenie pracownika o okresie urlopu macierzyńskiego albo o okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi części urlopu macierzyńskiego, wykorzystanych przed porodem;
  • wskazanie daty, od której ma być udzielona część urlopu macierzyńskiego, przypadającej po dniu porzucenia dziecka przez pracownicę, nie wcześniej jednak niż po wykorzystaniu przez nią po porodzie co najmniej 8 tygodni urlopu macierzyńskiego, albo przypadającej po dniu porzucenia dziecka przez ubezpieczoną-matkę dziecka, nie wcześniej jednak niż po wykorzystaniu przez nią po porodzie zasiłku za okres odpowiadający co najmniej 8 tygodniom urlopu macierzyńskiego.

Do wniosku będzie dołączany skrócony odpis aktu urodzenia dziecka (dzieci) lub zagraniczny akt urodzenia dziecka (dzieci) albo kopie tych dokumentów.

Korzystanie z urlopu macierzyńskiego, jeżeli matka dziecka jest nieubezpieczona

 

W przypadku:

  • zgonu matki dziecka nieobjętej ubezpieczeniem społecznym w razie choroby i macierzyństwa, określonym w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, albo nieposiadającej tytułu do objęcia takim ubezpieczeniem,
  • porzucenia dziecka przez matkę nieobjętą ubezpieczeniem albo nieposiadającą tytułu do objęcia takim ubezpieczeniem,
  • niemożności sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem przez matkę nieobjętą ubezpieczeniem albo nieposiadającą tytułu do objęcia takim ubezpieczeniem, legitymującą się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji

– pracownikowi-ojcu wychowującemu dziecko albo pracownikowi-innemu członkowi najbliższej rodziny będzie przysługiwało prawo do części urlopu macierzyńskiego. Powinna ona przypadać po dniu zgonu matki dziecka, porzucenia przez nią dziecka albo powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji (w tym przypadku należałoby rozumieć to jako datę uprawomocnienia się decyzji o niezdolności do samodzielnej egzystencji).

Brak terminów na składanie wniosków w sprawie przejęcia urlopu macierzyńskiego w razie zgonu matki lub porzucenia przez nią dziecka

 

Ze względu na wyjątkowość i rzadkość występowania sytuacji związanych z przejęciem części urlopu macierzyńskiego z powodu śmierci matki dziecka albo porzucenia przez nią dziecka lub choroby matki dziecka skutkującej jej pobytem w szpitalu albo innym przedsiębiorstwie leczniczym nie zostały określone terminy na składanie wniosków w tej sprawie przez pracownika-ojca dziecka lub pracownika-członka najbliższej rodziny. Dochowanie ustawowych terminów (gdyby takie określono) na składanie wniosków w takich przypadkach nie zawsze byłoby możliwe.

W wymienionych okolicznościach części urlopu macierzyńskiego będzie się udzielało na pisemny wniosek pracownika-ojca wychowującego dziecko albo pracownika-innego członka najbliższej rodziny.

Zasadny jest jednak pogląd, że przejęcie części urlopu macierzyńskiego powinno nastąpić bezpośrednio po zakończeniu części urlopu wykorzystywanej przez matkę dziecka lub okresu pobierania zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający części tego urlopu.

Łączny wymiar urlopu macierzyńskiego oraz urlopu macierzyńskiego i okresu pobierania zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi tego urlopu we wszystkich przypadkach przejmowania części urlopu macierzyńskiego nie będzie mógł przekroczyć ogólnego wymiaru urlopu macierzyńskiego.

Brak definicji członka najbliższej rodziny

 

Znowelizowane przepisy Kodeksu pracy przewidują, że w zakresie definiowania pojęć pracownika-innego członka najbliższej rodziny oraz ubezpieczonego-innego członka najbliższej rodziny należy odwoływać się do art. 29 ust. 5 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Wskazany przepis nie określa jednak zakresu osób objętych tymi pojęciami.

W polskim prawie w ogóle nie występuje definicja rodziny czy najbliższych członków rodziny. W kwestii rozumienia pojęcia członka najbliższej rodziny można więc posiłkować się przepisami rozporządzenia w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy dotyczącymi tzw. urlopu okolicznościowego. Określają one zakres osób uprawnionych do urlopu okolicznościowego. Należą do nich m.in. małżonek pracownika, jego dziecko, ojciec, matka, ojczym, macocha, siostra, brat, teść i dziadkowie. Skoro bowiem ustawodawca uprawnił pracownika do korzystania ze zwolnienia od pracy w określonych sytuacjach związanych z tymi osobami, to należy uznać te osoby za członków najbliższej rodziny lub osoby bliskie.

Można się również spotkać z poglądem, że wobec braku jednoznacznej regulacji w omawianym zakresie należy uznać za dopuszczalne odpowiednie posiłkowanie się przepisami ubezpieczeniowymi dotyczącymi przyznawania zasiłku opiekuńczego. Zgodnie z art. 32 ust. 2 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa za członka rodziny (obok dziecka do 14 lat) uważa się też małżonka, rodziców, rodzica dziecka, ojczyma, macochę, teściów, dziadków, wnuki, rodzeństwo oraz dzieci w wieku powyżej 14 lat – jeżeli pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z ubezpieczonym w okresie sprawowania opieki.

Zatem w zależności od sytuacji faktycznej krąg uprawnionych do przejęcia części urlopu macierzyńskiego może obejmować szerokie grono osób, m.in.: małżonka, dzieci wspólne, dzieci drugiego małżonka, dzieci przysposobione, dzieci wychowywane w ramach rodziny zastępczej, wnuki, wstępnych, rodzeństwo i innych krewnych, powinowatych (np. teść, teściowa, szwagier, szwagierka, bratowa).

Udzielenie urlopu macierzyńskiego pracownikowi-ojcu dziecka, jeżeli matka dziecka podejmie zatrudnienie

 

Od 2 stycznia 2016 r. pracownik-ojciec dziecka będzie miał prawo do części urlopu macierzyńskiego, jeżeli matka dziecka w dniu porodu nieposiadająca tytułu do objęcia ubezpieczeniem społecznym, podejmie jednak zatrudnienie w wymiarze nie wyższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy. Podjęcie pracy powinno nastąpić w okresie, w którym matka dziecka posiadałaby uprawnienie do urlopu macierzyńskiego, np. w ciągu 20 tygodni od dnia urodzenia dziecka.

Jeżeli w okresie, w którym matka dziecka byłaby uprawniona do urlopu macierzyńskiego, ustanie jej zatrudnienie – pracownik-ojciec dziecka straci prawo do części urlopu macierzyńskiego.

Przykład

Załóżmy, że po zmianie przepisów od 2 stycznia 2016 r. bezrobotna matka urodziła dziecko. Po 5 tygodniach opiekowania się nim zatrudniła się na podstawie umowy o pracę w szkole jako sprzątaczka. W związku z tym od dnia podjęcia przez nią pracy pracownik-ojciec dziecka rozpoczął korzystanie z części urlopu macierzyńskiego i może z niego korzystać do wyczerpania pełnego wymiaru, czyli jeszcze przez 15 tygodni. Jeżeli natomiast matka dziecka po 3 tygodniach zrezygnowałaby z pracy w szkole i rozwiązała umowę o pracę, to z tym dniem pracownik-ojciec dziecka straci uprawnienie do korzystania z urlopu macierzyńskiego.

Dodatkowy urlop macierzyński

 

Do 1 stycznia 2016 r. pracownikowi przysługuje prawo do dodatkowego urlopu macierzyńskiego udzielanego bezpośrednio po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego w wymiarze

  • do 6 tygodni – w przypadku urodzenia 1 dziecka przy jednym porodzie;
  • do 8 tygodni – w przypadku urodzenia 2 i więcej dzieci przy jednym porodzie.

Od 2 stycznia 2016 r. dodatkowy urlop macierzyński zostanie włączony do urlopu rodzicielskiego.

Okres przejściowy

 

Przepisy przejściowe nie regulują sytuacji pracownika, który w dniu wejścia w życie nowelizacji będzie korzystał z urlopu macierzyńskiego. Zatem do takiego pracownika będą miały zastosowanie nowe regulacje. W przypadku zaistnienia różnych sytuacji życiowych, o których była mowa wcześniej, będzie możliwe przejęcie korzystania z urlopu macierzyńskiego przez pracownika-ojca dziecka albo pracownika-innego członka najbliższej rodziny, po spełnieniu wskazanych ustawowych warunków.

 

Najważniejsze zmiany w zakresie urlopów macierzyńskich od 2 stycznia 2016 r.

Zakres regulacji Przed zmianą Po zmianie
Przejęcie części urlopu macierzyńskiego przez matkę dziecka po wykorzystaniu 14 tygodni urlopu macierzyńskiego Możliwość przejęcia urlopu macierzyńskiego tylko przez pracownika-ojca dziecka Wprowadzenie możliwości przejęcia zasiłku macierzyńskiego przez ojca dziecka ubezpieczonego z innego tytułu niż stosunek pracy, możliwość przejęcia urlopu macierzyńskiego po matce dziecka, która korzystała z zasiłku macierzyńskiego
Przejęcie urlopu macierzyńskiego w przypadku zgonu matki dziecka, porzucenia dziecka przez matkę, uzyskania przez matkę dziecka orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji Możliwość przejęcia urlopu macierzyńskiego przez pracownika-ojca dziecka po matce, która jest nieubezpieczona lub jest ubezpieczona ze stosunku pracy albo innego tytułu niż stosunek pracy Rozszerzenie możliwości przejęcia urlopu macierzyńskiego na pracownika-innego członka najbliższej rodziny oraz możliwość przejęcia zasiłku macierzyńskiego przez ojca dziecka ubezpieczonego z innego tytułu niż stosunek pracy oraz ubezpieczonego-innego członka najbliższej rodziny
Dodatkowy urlop macierzyński Przysługuje bezpośrednio po podstawowym urlopie macierzyńskim Zostanie włączony do urlopu rodzicielskiego

 

Podstawa prawna:

  • art. 1 pkt 1 i pkt 4 ustawy z 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw – Dz.U. z 2015 r., poz. 1268; ost.zm. Dz.U. z 2015 r., poz. 1735
  • art. 180, art. 181, art. 1821, art. 1821b ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy – j.t. Dz.U. z 2014 r., poz. 1502; ost.zm. Dz.U. z 2015 r., poz. 1268
  • § 15 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 15 maja 1996 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy – j.t. Dz.U. z 2014 r., poz. 1632
  • § 5–16 projektu rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie wniosków dotyczących uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem oraz dokumentów dołączanych do takich wniosków

 

                                                                                                                                       Źródło: Inforlex